Попладнево имав можност да присуствувам на едночасовно предавање на
Џефри Сакс по повод излегувањето на неговата нова книга „Крајот на сиромаштијата“. Сакс, еден од најценетите економисти на денешницата и најголемиот економски реформатор во изминативе две децении во нејзе дава преглед на неговите искуства во искоренувањето на екстремната сиромаштија, но и визија за нејзино искоренување до 2025.
Како заинтересиран лаик и без прочитана домашна работа, сепак бев во состојба без многу напор да го следам неговото елоквентно, луцидно, но пред се' страсно излагање за корените на овој проблем, дијагнозата на сегашната состојба (она што го нарекува „диференцијална анализа“), како и решенијата кои што би биле во состојба да одговорат на ваквиот предизвик.
Ќе се обидам во кратки црти да го пренесам она што го слушнав, меѓу друто и со цел додека сето ова ми е свежо во сеќавањето делумно да си надоместам за тоа што не бев во состојба да фаќам белешки во текот на предавањето
Светската банка ја дефинира екстремната сиромаштија како состојба во која што луѓето живеат со помалку од $1 долар дневно. Критериумот на Сакс е уште построг и е поблизок на она што се нарекува апсолутна сиромаштија, каде што луѓето не можат да ги исполнат своите основни потреби како што се храна, вода погодна за пиење, пристап до здравствени услуги и слично. Според него, денес 1/6 од светското население живее во ваков вид сиромаштија.
Како резултат на научната, и следствено – индустриската револуција, во минативе 200 години човештвото доживува невиден развој. Ако дотогаш само исклучително мал број луѓе (кралски семејства и аристократија) живееле живот во кој што немале потреба да се грижат за тоа од каде ќе дојде наредниот оброк, денес огромен број од човечкото население живее во своевиден луксуз незамислив дури и за пред-индустриската елита. Но, цената на напредокот во многу случаи е скапо платена со дехуманизација на цели генерации и народи преку безочна експлоатација и потчинување на нивното човечко достоинство на процесот на индустријализација, првобитната акумулација на капиталот, како и неговото окрупнување.
Прашањето кое што можеме да си го поставиме денес е: на кој начин сегашните сознанија во различните гранки на науката и од нив изведените технолошки решенија можат да му помогнат на остатокот од човештвото кое што сеуште не е во состојба секојдевно да одговора на своите основни потреби, конечно да успее во тоа?
Екстремната сиромаштија денес е пред се’ лоцирана во Африка. Иако политичката корумпираност најчесто се наведува како главна причина за стагнацијата во земјите од овој континент, Сакс овој аргумент го отфрла како неоснована заблуда карактеристична за бирократијата во Вашингтон која што нема теренско искуство.
Со цел да фрли светло врз причините кои што според него се повлијателни за ваквиот развој на работите, Сакс за споредба ја зема Азија -- Иако постојат голем број земји од таму кои што во процесот на внатрешен развој тргнале од приближно слична позиција како и африканските земји, сепак успеале да остварат побрз развој од нив. Додека нивото на корупција во сиромашните азиски држави е исто така на релативно високо ниво, тие значително се разликуваат од африканските во неколку значителни погледи:
1. Вода
За разлика од поголемиот број азиски земји кои што успешно ја изведоа
„зелената револуција“, земјите во Африка тоа не успеаа да го сторат. Ова се должи пред се на фактот што за разлика од Азија која што има развиен речен систем со огромни реки (Инд, Ганг, Меконг, Јанг це, итн) и нивни разграноци, Африка своето земјоделство го потпира врз дождовите кои што во некои подрачја се исклучително нередовни.
2. Земја
Недостатокот на наводнување е директно сврзан и со испоснувањето на земјата. Недостатокот на ѓубриво, како и значителното зголемување на населението уште повеќе го нагласуваат овој проблем.
3. Инфраструктура
Непостоењето на развиен речен систем во Африка го оневозможува пристапот на огромниот дел од населението до големите пристанишни трговски центри, и со тоа ги принудува на живеење во неготовинско стопанство, каде што секој се обидува да произведе се’ за сопствениот опстанок, што е исклучителен предизвик во такво окружување.
4. Болести
Болестите како што се СИДА/ХИВ и маларијата уште повеќе го уназадуваат развојот на човечкиот потенцијал. Во Африка една цела генерација работоспособни луѓе е изгубена и селата се полни со баби и дедовци што се грижат за нивните внуци-сираци. Ендемичната маларија е одговорна за другиот трагичен дел од смртните случаи на овој континент.
Денес располагаме со средства кои што можат да ублажат огромен дел од овие последици и да овозможат свртување на овој надолен тренд. Проблемот не е од технолошка, туку од финансиска природа. Способноста да се смени ова повлекува и морална обврска тоа и да се стори.
Во куси црти, пристапот на Сакс е вклучување на локалното население во определување на нивните потреби (наместо правење на такви студии од страна на надворешни експерти) придружено со професионален и деловен пристап во развојните активности (потпирање на цврсти развојни планови и нивна проценка, како и одговорно следење на етапната реализација од страна на независни експерти и ревизорски куќи со цел намалување на потенцијалот за корупција).
Во поглед на финансиите,
Милениумскиот проект на ОН во својата седма препорака бара развиените земји до 2015 година да дојдат до ниво на издвојување на 0.7% од нивниот БДП за поддршка на Милениумските цели. Во моментов САД издвојува само една четвртина од тоа, односно 15 милијарди долари, наспроти одбрамбениот буџет од 500 милијарди долари.
Но, зошто развиените земји воопшто да издвојуваат за сиромашнте? Иако во суштина идеалист, Сакс укажува и на практичната страна на ваквата инвестиција. Голем дел од проблемите со кои што се соочуваат и развиените земји произлегуваат од економската нееднаквост. Со вложувањата за промена во оваа насока доаѓа и до постепено намалување на ваквите нееднаквости што има краен поволен резултат за развиениот свет.
Безбедноста на САД почива врз три столба: обрана (Defense), дипломатија (Diplomacy), и развој (Development). Што може да се очекува доколку едниот столб во куќата е триесет и три пати повисок од другиот, освен тој покрив да ни се урне на глава?
Како критички осврт, не би можел да кажам дека слушнав некои радикално нови идеи. Но, за решавање на посочените проблеми такви можеби и не се потребни – потребно е само спроведување во дело на она што одамна го знаеме. Исто така, очекував да чујам малку повеќе за технолошките решенија кои што би го забрзале решавањето на овие проблеми. Конечно, очекував Сакс да понуди негово видување за улогата која што корумпираноста ја има во оваа констелација, како и да понуди алтернативни решенија за нејзино надминување. Сепак, за воља на вистината, еден час не е доволно време за повеќе од површно допирање на клучните елементи на неговиот предлог – за подлабоко навлегување, неговата книга е, претпоставувам, најдобриот извор.
Доколку издржаноста на деталите на пристапот на Сакс е на слично ниво со неговиот ентузијазам, посветеност и страст за приближување на придобивките на современиот свет кон последниот сегмент на луѓе кои што сеуште не можат да ги уживаат истите, се надевам дека тоа ќе го увидат и политичарите одговорни за одврзување на државните ќесиња. Доколку со одвојување на 70 центи од секои заработени 100 долари (од страна на оние за кои што оваа сума е бесмислено мала) на оваа последна маргинализирана група луѓе ќе и се овозможи пристап до адекватна исхрана, вода и засолниште, неуспехот тоа да се оствари во реалноста ќе претставува срамен пораз на современото човештво олицетворено преку нивните политички елити.
Последни коментари