од Сељачиште на 27 јун 2003 - 05:52
Низ многу дискусии на „Багра“, особено низ дискусиите поврзани на тема дроги и слобода на дрогирање, што имплицитно, а што експлицитно, често се сретнува отприлика ваков став: СЕ ТРЕБА ДА БИДЕ ДОЗВОЛЕНО. Ја ќе праам што сакам, голем(а) сум, и ќе си одговарам за своите постапки. Тоталитетот на тотално слободните постапки на сите луѓе realtime ќе ги создаваат „моралните“ (во овој контекст наводниците се нужни) норми и сами по себе ќе одредуваат што треба да се прави, а што не - и тоа по принципот „ако јас САКАМ да правам нешто, автоматски и ТРЕБА да го правам тоа нешто. Единствено нешто забрането би требало да биде забранувањето itself“.
Ќе се обидам да покажам дека таквото гледање, иако несомнено симпатично, е плитко, антицивилизациско и го изразува спојот на 1) типично младешката бунтовност, which is good (јееее!) и 2) непознавањето на некои од најосновните заклучоци на природните и општествените науки, which is not good (yyyy!).
Текстов секако ќе биде благо филозофски обоен бидејќи проблематиката е филозофска. Но, не се секирајте, не е ништо страшно.
За да не измислувам тркало, ќе се повикам на два многу значајни филозофи, чии што размисли за светот и општеството оставиле длабоки и неизбришливи траги во сите минати и актуелни интелектуални доктрини. Тоа се Томас Хобс и Имануел Кант. Нивните ставови, а кои се во директна врска со темава, се сосем апсолвирани, што значи дека можат да бидат евентуално дискутирани, па и оспорувани, но никако не смеат да бидат игнорирани. Затоа, пред следниот восклик „МА СВЕ ТРЕБА ДА БИДЕ ЛЕГАЛНО“, да чуеме што отприлика велат овие мудри чичковци.
1. Томас Хобс се интересирал, меѓу другото, за генезата на општеството - кој е круцијалниот момент кој ја прави разликата помеѓу цивилизацијата и дивјаштвото. Според него, општество не значи ништо друго туку живеење според правила. КОЈ ги измислува правилата и КАКО ГЛАСАТ тие правила, сега не не интересира. Не интересира само нужноста на правилата per se.
Замислете си дружина од десет гладни и нервозни дивјаци како талкаат низ џунгла. Одеднаш, пред нив блеснува купче од десет дебели банани. Рефлексите им се активираат, разноразните самоодржувачки нагони се вклучуваат, мускулите и вилиците се згрчуваат - и сите десет заедно за затрчуваат кон десетте банани. Се тепаат за нив. Еден дивјак грабнал пет и покушава да кидне, му се сипаат двајца да му ги земат. Две му зимаат и ги бутаат у уста, две се распаѓаат во жарот на борбата и се размачкуваат по земјата, петтата овој првиот ја голта сосе кора (за побрзо да ја изеде додека не му ја зеле и таа) додека корката и месото од бананата му се мешаат со крвта која обилно му тече од носот, како последица на тепачката. Другите седум дивјаци лом се прават околу преостанатите пет банани, кој сега веќе се две пошто три банани исто така се размачкале по земјата уништени... Како епилог, секој мајмун во просек изел помалце од една банана, и тоа по цена на скршен нос или други ситни повреди, и тоа малце што го изел било делумно изгребано од земјата и измешано со земја. Пичвајз.
Тогаш, на еден посебно мудар дивјак, додека си ја чешкал раскрвавената глава, му светнала следната генијална идеја: дечки, ајде следниот пат кога ќе налетаме на десет банани, да не се улетуваме сите како дивјаци некои, туку во мир секој да си земе по една банана. Така ем повеќе ќе јадеме, ем на мир и ко луѓе (а не ко дивјаци) ќе јадеме, ем нема да се испотепаме претходно и да ни тече крв. Како тоа, се зачудиле дивјаците? Па така, им рекол мудриов, следниот пат ќе се ВОЗДРЖИМЕ и нема да се испотепаме. Секој од нас ќе си земе по една, БЕЗ ОГЛЕД на тоа што во тој момент на дофат ќе му бидат повеќе од една...
Во тој момент, групата од десет дивјаци се трансформирала во мини општество - во организирана заедница базирана на СВЕСНО ВОЗДРЖУВАЊЕ од некои потреби и нагони, а со крајна цел - општо добро - т.е. подобро задоволување на ИСТИТЕ ТИЕ потреби и нагони. На сите да им биде боље.
Така, сите дивјаци, па и оние посилните, свесно се ОТКАЖАЛЕ од слободата да грабаат колку што можат банани. Тоа што МОЖАТ и САКААТ не значи и дека ТРЕБА.
Живеење во организирано општество не значи ништо друго туку, да повторам, свесно и доброволно откажување од некои права и слободи, но за возврат добивање на други права, слободи и можности, кои не би ги имале кога не би живееле во општество.
Или, накусо, кој сака све да биде дозволено, нека повели во Амазонската џунгла (таму нема НТШ) и нека си прави што к*р сака. Но се додека тој некој живее во општество, има да се повинува на правилата кои владеат во тоа општество и има уште и „фала“ да каже. Законите и прописите не се совршени, никогаш не ни биле, и никогаш нема да бидат - но ЛОШИ прописи се подобри од НИКАКВИ прописи.
2. Имануел Кант на овој проблем му пристапил од малку поинаков агол. Меѓу другото, тој се занимавал и со проблематиката на моралот. Од овој навистина генијален мислител потекнува следната мисла, изложена во монументалното дело „Критика на практичниот ум“, кога класи отприлика вака (ја немам книгата при рака, така да не ми замерајте за непрецизностите): Постапувај така што начелото на твојата волја би можело да биде издигнато на ниво на универзален принцип. Ова е прочуениот Кантов Категорички императив. Или, со други зборови, кога следниот пат ќе се замислиш дали нешто што правиш е океј или неокеј, постави си го следното прашање: што ќе се случи доколку СИТЕ го прават тоа што јас сега го правам?
Да речеме дека нешто крадам. Дали крадењето е ОК? Да ја примениме формулата на Кант: што ќе се случи ако сите крадат? Тогаш е извесно дека и на мене самиот ќе ми украдат се што имам - па дури и тоа што и самиот сум го украл. А бидејќи крадам за да ИМАМ нешто on the first place, крадењето како процес се негира самиот себеси - крадам и на крај немам ништо пошто и мене ми крадат. Џабе крадам.
Во реалноста, се разбира, многумина крадат без да им биде ним украдено ништо. Но, она погоре не сака да каже дека крадењето е невозможно, of course, туку само дека е неетички.
Што ќе се случи доколку СИТЕ се дрогираат? Слободно размислете...
Тука некаде се допираат мислите на Хобс и Кант: тоа што нешто САКАМ и МОЖАМ да го правам, НЕ ЗНАЧИ И ДЕКА ТРЕБА да го правам.
Слободата е лесно злоупотреблива. Затоа е нужно да е правилно дозирана - затоа што сите ние сме, во суштина, животни. Робови на хормоните.
Последни коментари